Prof. Dr. Alev Erkilet’in “Tevhidden Yararcılığa, Muvakkithanelerden Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ne Kentlerin ve Zihinlerin Dönüşümü” başlıklı makalesi, Düşünen Şehir dergisinin Aralık 2025’te yayınlanan 23. sayısında okuyucuyla buluştu. Prof. Dr. Erkilet, bu çalışmasında Ahmet Hamdi Tanpınar’ın kült eseri “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” üzerinden Türkiye’nin modernleşme serüvenini, zihniyet ve mekân dönüşümü ekseninde derinlemesine analiz ediyor.
Makale, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecini sadece siyasi bir rejim değişikliği olarak değil, zaman algısındaki köklü ve sarsıcı bir kırılma olarak ele alıyor. Prof. Erkilet, "tevhidî" hakikat anlayışını temsil eden ve hayatın kutsalla bağını kuran muvakkithanelerin, yerini seküler ve rasyonel bir yapı olan Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ne bırakmasını bu dönüşümün en somut sembolü olarak değerlendiriyor. Modernleşme ile zamanın tabiattan ve ilahî anlamından koparılarak kapitalizmin yararcılık ilkesine hizmet eden bir ölçü birimine dönüşme süreci, romandaki karakterler üzerinden sosyolojik bir okumaya tabi tutuluyor.
Prof. Dr. Erkilet, analizini Georg Simmel’in “metropol sosyolojisi” ile ilişkilendirerek; büyük kent yaşamının getirdiği dakiklik ve hesaplanabilirlik kavramlarının, geleneksel mahalle kültürünün yerini alışını vurguluyor. Tanpınar’ın eserindeki liyakatsiz ve köksüz bürokrasi eleştirisine dikkat çeken yazar, Türk modernleşmesinin "aslına uygun olmayan ve taklidî" yönlerini çarpıcı bir perspektifle sunuyor.
Hocamızı bu kıymetli çalışmasından dolayı tebrik ediyoruz.
